Podejmując działania operacyjne na zlecenie klienta, prywatny detektyw pozyskuje i przetwarza ogromną ilość informacji, w tym danych osobowych. Katalog spraw mogących być przedmiotem umowy z agencją detektywistyczną jest niezwykle szeroki, a jedynymi faktycznymi ograniczeniami w zakresie podejmowanych działań są stosowane metody pracy (które muszą być zgodne z prawem).
Zakres informacji pozyskiwanych w ramach usług detektywistycznych
Zgodnie z ustawą o usługach detektywistycznych, ustawodawca określa ramy legalnej działalności detektywów. Wymieniając, czym są usługi detektywistyczne, ustawa celowo używa sformułowania „w szczególności”, co oznacza, że poniższy katalog ma charakter otwarty.
Art. 2 ust. 1 Ustawy o usługach detektywistycznych:
Usługami detektywistycznymi są czynności polegające na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, realizowane na podstawie umowy zawartej ze zleceniodawcą, w formach i w zakresach niezastrzeżonych dla organów i instytucji państwowych na mocy odrębnych przepisów, a w szczególności:
- w sprawach wynikających ze stosunków prawnych dotyczących osób fizycznych (np. sprawy rozwodowe, alimentacyjne),
- w sprawach wynikających ze stosunków gospodarczych dotyczących wykonania zobowiązań majątkowych, zdolności płatniczych lub wiarygodności,
- bezprawnego wykorzystywania nazw handlowych, nieuczciwej konkurencji lub ujawnienia wiadomości stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa,
- sprawdzania wiarygodności informacji dotyczących szkód zgłaszanych zakładom ubezpieczeniowym,
- poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się,
- poszukiwania ukrytego mienia,
- zbierania informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne lub karnoskarbowe.
Przetwarzanie danych osobowych bez zgody osoby obserwowanej
Właściwie w absolutnie każdej sprawie – czy to z zakresu prawa rodzinnego (udowadnianie zdrady), czy w sprawach gospodarczych (weryfikacja zwolnień L4, wywiad gospodarczy) – prywatny detektyw musi gromadzić dane osobowe osób poddawanych czynnościom. Gdyby detektyw musiał pytać te osoby o zgodę, jego praca byłaby bezcelowa.
Dlatego polskie prawo wprost daje uprawnienia detektywom do zbierania danych osobowych bez wiedzy i zgody osób, których te dane dotyczą. Stanowi o tym jasno przepis ustawy:
Art. 28a: Detektyw lub zatrudniający go przedsiębiorca przetwarza dane osobowe zebrane w toku wykonywania czynności (…) bez zgody osób, których dane dotyczą, wyłącznie w zakresie realizacji usługi detektywistycznej.
Z kolei artykuł 28b ust. 1 nakłada na biuro detektywistyczne obowiązek przekazania owoców swojej pracy bezpośrednio klientowi:
Art. 28b ust. 1: Po zrealizowaniu usługi detektywistycznej detektyw lub zatrudniający go przedsiębiorca obowiązany jest przekazać zleceniodawcy dane osobowe zebrane podczas wykonywania czynności (…).
Detektyw a RODO – prawne zwolnienie z obowiązku informacyjnego
Wejście w życie unijnego rozporządzenia RODO (Ogólne rozporządzenie o ochronie danych) nałożyło na administratorów danych szereg rygorystycznych obowiązków informacyjnych. Zastosowanie ich wprost w branży detektywistycznej zablokowałoby możliwość prowadzenia jakichkolwiek niejawnych śledztw.
Z tego powodu ustawa o usługach detektywistycznych wprost wyłącza stosowanie kluczowych artykułów RODO wobec pracy detektywa:
Do przetwarzania danych osobowych zebranych w toku wykonywania czynności (…) nie stosuje się przepisów art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 15 ust. 1 lit. a, c i g rozporządzenia RODO.
Co oznaczają te wyłączenia w praktyce?
1. Brak konieczności informowania o zbieraniu danych (Wyłączenie Art. 13 RODO)
Artykuł 13 RODO nakazuje, aby podczas pozyskiwania danych osobowych natychmiast poinformować osobę, której dane dotyczą, o swojej tożsamości, celach przetwarzania, okresie przechowywania danych czy prawie do wniesienia skargi. Prywatny detektyw jest z tego zwolniony. Nie musi, a wręcz nie może, informować obserwowanej osoby o tym, że prowadzi wobec niej czynności i zbiera dowody dla swojego klienta.
2. Brak prawa dostępu do akt sprawy dla figuranta (Wyłączenie Art. 15 RODO)
Artykuł 15 RODO daje każdemu obywatelowi prawo dostępu do swoich danych, żądania informacji o celach ich przetwarzania oraz poznania odbiorców tych danych. Ustawa detektywistyczna wyłącza te uprawnienia w kluczowych punktach. Oznacza to, że osoba inwigilowana (np. niewierny małżonek czy nieuczciwy wspólnik biznesowy) nie ma prawa żądać od agencji detektywistycznej dostępu do akt prowadzonej sprawy, ani informacji o tym, kto był zleceniodawcą (komu dane ujawniono).
Podsumowanie
Praca licencjonowanego biura detektywistycznego w Polsce jest silnie uregulowana prawnie, ale jednocześnie dostosowana do specyfiki działań niejawnych. Przetwarzanie danych osobowych bez zgody i wiedzy figuranta jest w pełni legalne i stanowi fundament operacyjnej skuteczności detektywa. Klienci powierzający nam swoje sprawy nie muszą obawiać się o naruszenie przepisów unijnych – zebrany przez nas materiał jest zgodny z prawem i gotowy do wykorzystania jako twardy dowód w sądzie.
